elen
A+ R A-

ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΔΙΡΦΗΣ

dirfus apo pshla

Του  Δημήτρη Μπαρσάκη

Το όνομα Δίρφυς έχει προελληνική προέλευση και η ετυμολογία του είναι άγνωστη, ενώ το όνομα Δίρφη, αποτελεί απλή μεταλλαγή του τριτόκλιτου Δίρφυς (γεν. Δίρφυος) σε πρωτόκλιτο. Εκ παραφθοράς δε του Δίρφυς/Δίρφη, προέκυψε το όνομα Δέλφη, το οποίο βεβαίως δεν έχει ετυμολογική συγγένεια με τα δελφύς (=μήτρα) και δελφίς (=δελφίνι) ούτε επίσης με το προσωπωνύμιο και εθνικό Δελφός (θηλ. Δελφίς), το προσωπωνύμιο Δέλφις και το τοπωνύμιο Δελφοί.   

 Εν τούτοις, επιθυμώντας ορισμένοι να συνδέσουν ετυμολογικά τη Δέλφη με τους Δελφούς, προωθούν και τείνουν να επιβάλουν την άποψη ότι το ονόμα Δέλφη, μη έχοντας σχέση με το όνομα Δίρφη, δεν ονομάζει όλο το όρος παρά μόνο την κορυφή του. Μερικοί μάλιστα, αντικαθιστούν αυθαιρέτως το θηλυκό Δέλφη με το ουδέτερο Δέλφι, η δε Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια (1926-1934), αναφέρει την κορυφή του όρους με το όνομα Δέλφις, το οποίο ανήκει στο γιο του Καστάλιου και μυθικό ονοματοθέτη των Δελφών, σύμφωνα με μία όχι τόσο γνωστή εκδοχή (βλ. Ωρίων ο Θηβαίος, Ετυμολογικόν, Δ.46.24-25).   

Σε παλαιότερους πάντως ευρωπαϊκούς χάρτες της Ελλάδας, εκδοθέντες από τον 18ο έως τις αρχές του 20ου αιώνα, το όρος είναι ορθώς και ευκρινώς καταγεγραμμένο είτε με το αρχαιότερο είτε με το εκ παραφθοράς, νεότερο όνομά του, δηλαδή είτε ως Dirphe ή Dirphys είτε ως Delfi ή Delphi. Και μάλιστα, σε χάρτη του 1929, σημειώνονται αμφότερα τα ονόματα: Oros Delphi και Oros Dirphys, με το δεύτερο σε παρένθεση. Από την άλλη, στη Χάρτα του Ρήγα (1797), η οποία περιέχει γενικότερα πολλές ανακρίβειες, το όρος εμφανίζεται με το ανεξήγητο όνομα Θέτρος δέλφος.     Σημειωτέον προς τούτοις, ότι από το όνομα Δίρφυς παράγεται το εθνικό Δίρφυος και το μεταγενέστερο επίθετο διρφυακός· από το δε όνομα Δέλφη, παράγεται το τοπικό ουσιαστικό Δελφίτης, το οποίο ονομάζει τον πνέοντα από την πλευρά του όρους προς την πεδιάδα της Μεσσαπίας ανατολικό άνεμο. Αξίζει τέλος να αναφέρουμε και το αποδιδόμενο στη Δίρφη παρωνύμιο Ναζού, για τα "νάζια" που κάνει ο καιρός της με τις συχνές κι απρόβλεπτες μεταβολές του. 

 

Αναδημοσίευση από "ΠΑΡΡΗΣΙΑ (τεύχος 17, Φεβρουάριος 2014)"